تو نمىدانى آن گردنه چيست ؟ ! آزاد كردن برده‌اى . » يا زمينه‌سازى آزادى ايشان : « وَ الَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ فَكاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْراً وَ آتُوهُمْ مِنْ مالِ اللَّهِ الَّذِي آتاكُمْ » . « 1 »

--> ( 1 ) - نور ( 24 ) آيه 33 . قرآن كريم علاوه بر اين سفارش‌هاى زنده به صراحت از حالاتى سخن مىگويد كه آزاد كردن بردگان در آن حالات به خاطر پوشش گناه مشخّصى واجب مىگردد ، از آن جمله حالت قتل غير عمد است . ( نساء / 92 : كسى كه مومنى را از روى خطا به قتل رساند ، بايد يك برده مؤمن را آزاد كند و خون‌بهايى به كسان او بپردازد ) . و حالت سوگند شكستن ( مائده / 89 : و كفاره چنين سوگندى ( يكى از سه چيز است ) : اطعام ده مسكين ، اين غذا بايد حد وسط غذايى باشد كه خانواده‌تان تغذيه مىكنيد ، پوشاندن لباس به ده نفر نيازمند ، يا آزاد كردن يك برده ) چنان‌كه بخشى از زكات ساليانه به تصريح قرآن اختصاص به آزادسازى اسيران ، و بخش ديگر به ديون بدهكاران هم‌وطن داده شده است . ( توبه / 60 : صدقات و زكات براى فقيران است و مستمندان ، و عاملان و جمع‌آورندگان زكات و . . . اداى دين بدهكاران و . . . ) اما سنت بر تنگنا قرار دادن ريشه برده‌گيرى ، تنها بر محدود ساختن اين حق بر مبارزان در جنگ مشروع به خاطر دفاع از عقيده بسنده نكرده است ، بلكه آن فاصله‌اى را كه ممكن است اين نظام قديم بين طبقات مختلف جامعه به وجود آورد ، كوتاه كرده است . آرى ؛ اين رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است كه بر مالكان بردگان دستور مىدهد كه براى بردگانشان پوشاك و خوراكى را كه مىدهند ، بايد فراوان باشد و مبادا آنها را به كارى وادارند كه از توان آنها بيرون باشد ، در صحيح مسلم : 3 / 1282 ، حديث 1661 ، آمده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمود : « آنان برادران شمايند ، خداوند زيردست شما قرار داده ، پس آنها را از آنچه مىخوريد بخورانيد و از آنچه مىپوشيد بپوشانيد و مبادا پيش از توان آنها تكليف كنيد و اگر كرديد آنها را كمك كنيد » . ر ك : صحيح بخارى : 1 / 20 ، حديث 30 ، و 2 / 899 ، حديث 2407 ؛ سنن ترمذى : 4 / 334 ، حديث 1945 ؛ سنن كبراى بيهقى : 8 / 7 ؛ سنن ابى داوود : 4 / 30 ، حديث 4158 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1216 ، حديث 3690 ؛ مسند احمد : 5 / 158 ، حديث 21447 ؛ مصنف عبد الرزّاق : 9 / 448 بلكه هركس با برده‌اش بدرفتارى كند ، بايد او را آزاد كند ، اگر مىخواهد كه خدا او را بيامرزد ؛ مسلم در صحيح خود : 3 / 1281 ، حديث 1659 ، نقل كرده : « از ابى مسعود انصارى مىگويد : من غلامم را مىزدم ، صدايى از پشت سر شنيدم كه مىگفت : ابو مسعود ! بدان كه قدرت خدا به تو بيش از قدرت تو بر اوست ، برگشتم : ديدم رسول خداست ، عرض كردم : يا رسول اللّه ! او را براى خدا آزاد كردم ، فرمود : اگر اين كار را نكرده بودى ، آتش دوزخ تو را فرامىگرفت . » ر ك : شعب الايمان : 6 / 373 ، حديث 8569 ؛ -